Cách nhận biết cuộc gọi deepfake: cuộc gọi rất ngắn và chập chờn, khuôn mặt cứng, khẩu hình không khớp tiếng, và người gọi thúc chuyển tiền gấp vào tài khoản không đứng tên họ. Khi thấy một trong các dấu hiệu này, hãy dừng lại và gọi xác minh qua số điện thoại đã lưu từ trước.
Kẻ lừa đảo dùng AI để giả khuôn mặt và giọng nói của người thân, đồng nghiệp hoặc giám đốc. Bài viết tổng hợp dấu hiệu nhận biết theo cảnh báo của Bộ Công an, các vụ việc thật và quy trình phòng tránh cho doanh nghiệp. Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Deepfake là gì?
Deepfake là video, hình ảnh hoặc giọng nói giả được tạo bằng trí tuệ nhân tạo, bắt chước khuôn mặt và giọng của một người thật. Chỉ cần vài đoạn video hoặc ghi âm công khai trên mạng xã hội, kẻ gian có thể dựng một cuộc gọi video trông như người quen đang nói chuyện.
Trong lừa đảo, deepfake thường đi kèm hai kịch bản:
- Giả người thân, bạn bè: gọi video vài giây rồi nhắn tin vay tiền gấp.
- Giả lãnh đạo doanh nghiệp: giả giám đốc hoặc giám đốc tài chính yêu cầu kế toán chuyển tiền cho một giao dịch “bí mật”.
Mức độ nghiêm trọng của lừa đảo deepfake
- Cục An ninh mạng (A05, Bộ Công an) ghi nhận hơn 1.500 vụ lừa đảo trực tuyến với thiệt hại khoảng 1.660 tỷ đồng trong 8 tháng đầu năm 2025, và cảnh báo thủ đoạn giả danh cơ quan nhà nước, người thân, kể cả bằng deepfake, ngày càng tinh vi (VnEconomy).
- Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA) ước tính thiệt hại do lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam trong 11 tháng năm 2025 là trên 6.000 tỷ đồng, và dự báo năm 2026 tội phạm sẽ dùng nhiều hơn hình ảnh, video và giọng nói deepfake (SGGP).
- Theo chuyên gia CMC Telecom, năm 2024 nhiều doanh nghiệp lớn tại Việt Nam lần đầu bị tấn công deepfake: ngân hàng, bảo hiểm và tài chính nhận cuộc gọi giả lãnh đạo cấp cao để thúc nhân viên thực hiện giao dịch bất thường (VietNamNet).
- Trên thế giới, Deloitte dự báo thiệt hại gian lận dùng AI tạo sinh tại Mỹ có thể tăng từ 12,3 tỷ USD năm 2023 lên 40 tỷ USD năm 2027 (Deloitte).
Lừa đảo giả giọng giám đốc chuyển tiền: vụ Arup
Vụ việc nổi tiếng nhất xảy ra tại văn phòng Hồng Kông của tập đoàn kỹ thuật Arup đầu năm 2024 (CNN):
- Một nhân viên tài chính nhận email có vẻ từ văn phòng ở Anh, yêu cầu một “giao dịch bí mật”. Ban đầu anh nghi đây là email lừa đảo.
- Sau đó anh được mời vào một cuộc họp video, nơi “giám đốc tài chính” và các đồng nghiệp đều là deepfake. Vì hình ảnh và giọng nói giống người quen, anh bỏ qua nghi ngờ.
- Anh thực hiện 15 lần chuyển tiền, tổng cộng 200 triệu đô la Hồng Kông, khoảng 25,6 triệu USD.
Arup xác nhận “giọng nói và hình ảnh giả đã được sử dụng” và không có hệ thống nội bộ nào bị xâm nhập. Bài học: kẻ gian không cần hack máy tính, chỉ cần qua mặt một người có quyền chuyển tiền.
Cách nhận biết cuộc gọi deepfake: 7 dấu hiệu
Theo cảnh báo của Bộ Công an (Tạp chí Luật sư Việt Nam) và Công an tỉnh Ninh Bình năm 2026 (Thị trường Tài chính Tiền tệ):
- Cuộc gọi rất ngắn, thường chỉ vài giây rồi tắt.
- Khuôn mặt thiếu cảm xúc, cứng đờ, tư thế lúng túng, đầu và thân không khớp nhau.
- Màu da, ánh sáng bất thường, bóng đổ sai vị trí.
- Âm thanh không khớp với hình ảnh, khẩu hình lệch tiếng, có tiếng ồn lạ hoặc mất tiếng.
- Chất lượng cuộc gọi kém, hình ảnh giật, nhòe.
- Viện cớ mất sóng, sóng yếu để cúp máy rồi chuyển sang nhắn tin.
- Yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản không phải của chính người đó, thường kèm lý do gấp.
Dấu hiệu thứ 7 quan trọng nhất. Công nghệ deepfake ngày càng mượt, nên các lỗi hình ảnh có thể không còn rõ, nhưng yêu cầu chuyển tiền gấp vào tài khoản lạ thì luôn xuất hiện.
Cách phòng tránh lừa đảo deepfake cho cá nhân
- Gọi lại qua một kênh khác: cúp máy và gọi vào số điện thoại đã lưu từ trước, không gọi lại số vừa gọi đến.
- Kiểm tra tên chủ tài khoản nhận tiền trước khi chuyển. Không chuyển cho tài khoản không đứng tên người nhờ.
- Đặt “mật khẩu gia đình”: FBI khuyến nghị thống nhất một từ hoặc câu bí mật với người thân để xác minh danh tính khi có yêu cầu bất thường (FBI IC3).
- Hạn chế đăng video, ghi âm giọng nói công khai trên mạng xã hội.
- Không bỏ qua bước xác thực sinh trắc học: từ 1/7/2024, giao dịch chuyển tiền trên 10 triệu đồng hoặc tổng chuyển trong ngày trên 20 triệu đồng phải xác thực khuôn mặt hoặc vân tay theo Quyết định 2345/QĐ-NHNN (LuatVietnam).
Quy trình chống deepfake trong doanh nghiệp
Doanh nghiệp nên biến các nguyên tắc trên thành quy trình bắt buộc cho kế toán và người có quyền chuyển tiền:
- Không duyệt chi qua cuộc gọi hoặc tin nhắn. Mọi yêu cầu chuyển tiền phải đi qua kênh chính thức (phần mềm duyệt chi, email công ty) và có chứng từ.
- Xác minh bằng cuộc gọi ngược vào số điện thoại đã lưu trong danh bạ công ty với mọi yêu cầu chuyển tiền gấp hoặc đổi số tài khoản đối tác.
- Hai người duyệt với khoản chi lớn hoặc khoản chi cho tài khoản mới. Đây là khuyến nghị của Wunlock dựa trên nguyên tắc kiểm soát nội bộ, không phụ thuộc vào việc nhận ra deepfake.
- Câu hỏi xác minh nội bộ mà chỉ lãnh đạo và kế toán biết, dùng khi có yêu cầu bất thường.
- Đào tạo nhân viên định kỳ, kể cả các vụ thật như Arup. Chuyên gia khuyến nghị không chỉ dựa vào việc nhận ra giọng nói hay khuôn mặt, mà dùng xác thực nhiều lớp và rà soát quy trình phê duyệt (VietNamNet).
Xem thêm các bài học bảo mật khác trong bài Doanh nghiệp Việt bị tấn công mạng: 10 bài học và checklist an ninh mạng 30 điểm cho doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Xử lý khi nghi bị lừa deepfake
- Dừng giao dịch ngay, không chuyển thêm tiền.
- Gọi ngân hàng qua tổng đài chính thức để yêu cầu phong tỏa hoặc tra soát giao dịch càng sớm càng tốt.
- Báo cơ quan công an nơi gần nhất, mang theo ảnh chụp tin nhắn, số điện thoại, số tài khoản nhận tiền.
- Báo cáo lên hệ thống cảnh báo của Trung tâm Giám sát an toàn không gian mạng quốc gia tại canhbao.khonggianmang.vn, và chặn số điện thoại, tài khoản lừa đảo (Thời báo Tài chính Việt Nam).
- Thông báo cho người bị giả mạo và đồng nghiệp, người thân để họ cảnh giác.
FAQ: Câu hỏi thường gặp về lừa đảo deepfake
Deepfake là gì?
Deepfake là video, hình ảnh hoặc giọng nói giả được tạo bằng trí tuệ nhân tạo, bắt chước khuôn mặt và giọng nói của một người thật. Kẻ lừa đảo dùng deepfake để gọi video giả người thân hoặc lãnh đạo nhằm yêu cầu chuyển tiền.
Làm sao nhận biết cuộc gọi video deepfake?
Theo Bộ Công an, cuộc gọi deepfake thường rất ngắn, hình ảnh chập chờn, khuôn mặt cứng, khẩu hình không khớp tiếng, người gọi viện cớ mất sóng rồi yêu cầu chuyển tiền gấp vào tài khoản không đứng tên họ.
Lừa đảo giả giọng giám đốc chuyển tiền diễn ra thế nào?
Kẻ gian giả giọng hoặc hình ảnh giám đốc qua cuộc gọi hoặc họp video, yêu cầu kế toán chuyển tiền gấp cho một giao dịch bí mật. Vụ Arup năm 2024 tại Hồng Kông là ví dụ: một nhân viên chuyển khoảng 25,6 triệu USD sau cuộc họp video với “giám đốc tài chính” giả.
Làm gì khi nghi bị lừa deepfake?
Dừng giao dịch, gọi ngay tổng đài ngân hàng để tra soát, báo công an kèm bằng chứng, báo cáo tại canhbao.khonggianmang.vn và thông báo cho người bị giả mạo.
Doanh nghiệp phòng tránh lừa đảo deepfake bằng cách nào?
Không duyệt chi qua cuộc gọi hay tin nhắn, gọi ngược xác minh vào số đã lưu, áp dụng hai người duyệt với khoản chi lớn hoặc tài khoản mới, và đào tạo nhân viên định kỳ về các vụ lừa đảo thật.
Kết luận
Tóm lại: cách nhận biết cuộc gọi deepfake đáng tin nhất là nhìn vào yêu cầu chuyển tiền, không phải chất lượng hình ảnh.
- Deepfake giả cả khuôn mặt lẫn giọng nói, nên nhìn và nghe thấy quen chưa đủ để tin.
- Dấu hiệu đáng tin nhất là yêu cầu chuyển tiền gấp vào tài khoản lạ.
- Luôn gọi lại qua số đã lưu trước khi chuyển tiền.
- Doanh nghiệp cần quy trình duyệt chi rõ ràng, không phụ thuộc vào khả năng nhận ra deepfake của từng người.
